|
Monday, 30 March 2009 12:20 |
De samenvatting van zijn eigen toespraak ontvangen van Prof. Dr. Ir. E. Schuurman, gehouden op zaterdag 21 maart 2009 te Zwolle. Zie ook verslag in het ND en RD.
Grote stelligheid en oppervlakkigheid troef in het evolutiedebat
of
Het theïstisch evolutionisme is als een vlag op een modderschuit
Belangrijke vragen in het evolutiedebat zijn: Waarom is er in het publieke debat over het evolutie en evolutionisme zoveel stelligheid en oppervlakkigheid? En hoe kan het dat christenen in hun visie soms zo snel van de ene opvatting naar de andere overgaan en daarmee veel verwarring wekken?
Dat komt omdat belangrijke problemen worden verzwegen.
Een steunpunt in de evolutiebeschouwingen is de vanzelfsprekende waarheid van de wetenschap. Men ziet de wetenschap als één of de sterkste vorm van kennis. En inderdaad: wetenschappelijke kennis als universele, algemeen geldige en duurzame kennis wekt vertrouwen. Voordat je het weet krijgt ze de functie van een afgod: aan haar kun of moet je je toevertrouwen .
Men vergeet dat wetenschap vooronderstellingen heeft en dat ze door haar methode beperkt en voorlopig is. Vergeten wordt overigens ook dat de wetenschap zwakke kanten heeft. De methode om tot wetenschappelijke kennis te komen is die van analyse en abstractie. Daarom is natuurwetenschappelijk kennis functioneel – ze betreft niet de volheid van de werkelijkheid – en aan haar ontglipt het individuele, het unieke. Daarom kan de wetenschap ook niets zeggen over wonderen. Daarom kan de wetenschap in elk geval ook niets zeggen over het grote wonder van Gods scheppingsdaden.
Waarom is daar zo weinig aandacht voor? Dat komt omdat de meeste natuurwetenschappers uitgaan van voornamelijk twee oppervlakkige wijsgerige visies: het positivisme en het pragmatisme.
Het positivisme aanvaard alleen uitspraken die te verifiëren (of te falsifiëren) zijn. Dat zijn waardevolle, zinvolle uitspraken. Uitspraken over het geloof en God zijn onzinnig. Feitelijk hebben we hier te maken met een materialistische visie op de werkelijkheid.
Ook het pragmatisme is een materialisme. Dat pragmatisme is eigenlijk te kenmerken als een technisch beheersingsdenken. De resultaten van wetenschappelijke deelgebieden worden in een omvattend systeem geconstrueerd. Daarin ligt de grond van de speculatie van het evolutionisme. Men doet alsof het ontstaan van het leven en de overgang van de ene soort in de andere – bijvoorbeeld die van dier naar mens --wetenschappelijk vast staat.
Dit technische beheersingsdenken vinden we momenteel ook sterk aanwezig in het denken over artificiële intelligentie, embryoselectie en stamcellenonderzoek. Zoals men het verleden van de mens op een technische wijze construeert, zo wil dit beheersingsdenken ook het toekomstig leven beheersen en in de greep krijgen.
Christenen proberen nogal eens het positivisme en pragmatisme te christianiseren. Dat blijft grote spanningen en problemen geven. De stelligheid en oppervlakkigheid blijven aanwezig. Men switcht bovendien gemakkelijk van de ene naar de andere visie. Zo kun je toch onmogelijk spreken van een theïstisch materialisme? Theïstisch evolutionisme is als een vlag op een modderschuit. Dus verwarring blijft troef. Een eigen authentieke christelijk wijsgerige benadering is nodig. Die is te vinden in de reformatorische wijsbegeerte.
In die wijsbegeerte wordt uitgegaan van het Bijbelse grondmotief van schepping, zondeval, verlossing en vervulling van alle dingen in het Koninkrijk van God. Dat staat haaks op het materialisme van positivisme en pragmatisme. Die wijsbegeerte erkent de onherleidbaarheid – die ook in de alledaagse praktijk blijkt – tussen planten, dieren en mensen. Ze erkent bovendien dat heel de werkelijkheid als schepping van God zich in alle aspecten van de werkelijkheid manifesteert. Zo’n wijsgerige visie doet niet tekort aan de wetenschap, maar zal haar nooit het laatste woord geven. Wetenschap is en blijft altijd voor correctie vatbaar. Ze moet het groeien in wijsheid dienen, in plaats van de gepretendeerde positie van de mens als heer en meester versterken. Van wijsheid is de vreze van God het begin. Die wijsheid erkent niet te overschrijden grenzen. Ze erkent zelfs dat ze veel niet kan weten. Ze probeert zich dienstbaar op te stellen in het verstaan van Gods Woord, maar zal er niet over willen heersen. Ze neemt afstand van gekunstelde evenwichtsconstructies tussen geloof en wetenschap. Vanuit het christelijk geloof kun je omdat de wetenschap betrekkelijk, beperkt en voorlopig is en daarom altijd open staat voor herziening, ontspannen wetenschap beoefenen. Uit geloof en tot geloof wetenschap beoefenen betekent dat de wetenschapper God als oorsprong erkent en dat de onderzochte werkelijkheid naar Bijbels getuigenis uit, door en tot God is. Deze spiritualiteit laat zich niet verbinden met enige vorm van materialistisch evolutionisme.
|
